معرفی قطعات الکترونیکی

مقدمه

قطعات الکترونیکی، به قطعات فیزیکی تشکیل دهنده یک سیستم الکترونیکی اطلاق می‌گردد، که تحت تأثیر الکترون یا شاخه‌های مرتبط با آن قرار گرفته باشد. قطعات الکترونیکی معمولأ از دو یا چند پایانه الکترونیکی جدا از آنتن تشکیل می‌شود، که به وسیلهٔ لحیم‌کاری به یک فیبر مدار چاپی متصل شده‌است و در مجموع، یک مدار الکتریکی را تشکیل می‌دهد.

مقاومت

مقاومت جسم هادی دو سری است که در برابر عبور جریان مقاومت می کند و ولتاژ دو سر آن متناسب با
جریان عبوری از آن می باشد.
هر هادی الکتریکی در برابر عبور جریان مقداری مقاومت از خود نشان میدهد این مقاومت باعث می شود
که جریان عبوری از هادی محدود شود با کم و زیاد کردن مقاومت موجود در مسیر یک مدار می توان جریان کل
مدار را کنترل کرد . مقدار مقاومت هادی ها بستگی به جنس هادی و طول آن و سطح مقطع آن دارد که آن را بر حسب اهم می سنجند. در الکترونیک مقاومت را با حرف R (ابتدای کلمه Resistor) نمایش می دهند. مقدار ولتاژ دو سر یک مقاومت تنها به مقدار جریان عبوری بستگی دارد.

انواع مقاومت

1- مقاومت کربنی:

کربن باعبور جریان از خود مقاومت نشان می دهد بنابر این در ساخت این مقاومت از ترکیب پودر کربن (گرافیت) + صمغ + مواد مقاوم (که در اثر حرارت و فشار به شکل دلخواه در می آید) . مزیت های این نوع مقاومت ارزان، وکوچکی وامکان ساخت تا ۱۰۰ مگااهم وعيوب آن داشتن ضریب حرارتی بالا و تولید اغتشاش زیاد و ثبات کم می باشد

2- مقاومت لایه ای:

برای ساخت این مقاومت ابتدا روی میلهای از سرامیک شیارهایی حلزونی ایجاد می کنند وبعد روی آن لایه نازکی از کربن یا فلز ویا اکسید فلز رسوب می دهند که نوع کربنی ضریب حرارت ونویز کمی دارد. مقدار آن از ۱۰ اهم تا یک مگا اهم با ضریب خطای ۵ درصد می باشد. ارزان است و نوع فلزی آن قیمتش بالاست.

4- مقاومت سیمی:

سیم از جنس آلیاژ (نیکل – مس – …) را بر روی استوانه ای سرامیکی می پیچند و آن را در یک محفظه سیمانی بامقطع مربع یا مستطیل قرار می دهند. به مقاومت آجری معروفند و برای توانهای بالای ۲ وات استفاده می شود. به عنوان کاهش دهنده ولتاژدر تلویزیونهای لامپی استفاده می شد. 

گاهی به عنوان مقاومت فیوزی (محافظتی) استفاده می شود زیرا اگر جریان زیادی از آن عبور دهیم سیم داخلی آن مانند مقاومت می سوزد.مزیت آن این است که به هنگام سوختن شعله ور نشده و کاملا قطع می گردد وعيب آن داشتن خاصیت خود القاییست که با پیچیدن سیم به صورت دولایی(بیفلار) وسیمهای رفت و برگشت و ایجاد جریانهای مساوی مخالف، تا حد زیاد خاصیت خود القایی آن را کم می کنند

5- مقاومت پتانسیومتر:

یک سنسور سه سیمه می باشد که مسیر مقاوتی داخل آن از یک طرف به ولتاژ صفر و یا زمین و از طرف دیگر به ولتاژ 5 یا 12 ولت وصل می گردد. با حرکت یک پایه متحرک ، مقادیر مقاومتی متغیری را ایجاد می نماید. از کربن ساخته شده و معمولا برای توانهای حدود 1 وات استفاده می شود. برای توانهای بالا از نوع سیمی استفاده می شود و به وسیله پیچ گوشتی تغییر می کند.

ولوم ها و پتانسیومترها دارای انواع زیر هستند

نوع A (نوع خطی):در این نوع مقدار مقاومت با زاویه چرخش یکی است.

نوع B (لگاریتمی): در این نوع مقدار مقاوت با زاویه چرخش نسبت لگاریتمی دارد.

نوع C لگاریتمی معکوس

.

6- مقاومت رئوستا:

رئوستا یک سنسور دو سیمه است که از یک مسیر مقاومتی تشکیل شده که به پتانسیل الکتریکی (مثلا۱۲ ولت) متصل است و بر روی آن یک پایه مکانیکی حرکت می کند.از رئوستا معمولا به سه طریق استفاده می شود.

1- اگر دو جای فیش سیاه را به مدار جریان برق وصل کنیم در این صورت رئوستا به منزله ی یک مقاومت ثابت می باشد و حرکت لغزنده تاثیری در مدار ندارد. 

۲- اگر یکی از جای فیش های سیاه و یک قرمز را به مدار جریان برق وصل کنیم در این صورت با حرکت لغزنده در یک سمت مقاومت کم و در جهات عکس مقاومت مدار زیاد می شود در نتیجه جریان کم و زیاد می شود.

٣- اگر جای دو فیش رئوستا را مستقیما به مولد برق وصل کنیم و قرمز را با یک سیاه مجددا به مدار الکتریکی اتصال دهیم در این صورت رئوستا مانند یک پتانسیومتر کار می کند.

7- مقاومت تابع حرارت NTC:

Negative Temperature coefficient در صورت بالا رفتن دما مقدار مقاومت کاهش می یابد. آنرا از جنس اکسیدهای مختلف فلزات مثل آهن و منگنزمی سازند و برای جلوگیری از ازدیاد جریان در لحظه روشن شدن دستگاه استفاده می شود.

NTC که در رادیو استفاده می شود عدسی رنگی قرمز یا سبز ویا سفید است و اگر بسوزد قطع می شود . NTC که
در تلویزیون استفاده می شود لوله ای شکل و با فيلامان سری می شود تا جریان به تدریج وارد تلویزیون شود.

8- مقاومت تابع حرارت PTC:

Positive Temperature coefficient در اثر بالا رفتن حرارت مقدار مقاومت آن افزایش می یابد . مقدار مقاومت آن در حرات ۲۵ درجه بیان می شود.

9- مقاومت تابع تابع نورLDR:

Dependent Resistor Lightفتورزیستور یا LDR مقاومتهایی هستند که مقدار مقاومتشان با نور تغییر می کند که از سولفیت کادمیم ساخته شده و با تابیدن نور اهم آن کم می شود.در نور معمولا کمتر از ۱۰ اهم ودر تاریکی بیشر از ۱۰۰ کیلو اهم می باشند. 

در مدارات به عنوان نور سنج مورد استفاده قرار می گیرند. از کاربردهای این مقاومت به دوربین عدسی و چشم الکترونیکی و کلید نوری و لامپ های خیابان و ساعت ها اشاره کرد. این نوع مقاوتها معمولا از تکنولوژی فشرده سازی پویا برای فشرده کردن یک لامپ رشته ای و یا دیود ساطع کننده، نور استفاده می شود. کاربرد این مقاومتها در طیف سنجی و ستاره شناسی می باشد.

10- مقاومت وابسته به ولتاژ VDR:

voltage Dependent Resistor که به آن گفته می شود با مقدار ولتاژ اعمال شده به آن تغییر می کند و برای ثابت نگه داشتن ولتاژ در نقطه ای از مدار و یا همچنین محافظت در مقابل اضافه ولتاژ استفاده می شود. مقدار این نوع مقاومت با افزایش ولتاژ اعمالی کاهش می یابد. وریستور ها به پلاریته ی ولتاژ اعمال وابسه نیستند ، از این رو برای استفاده در مداراتی که به برق متناوب وصل می شوند مناسب هستند.

 از کاربردهای این مقاومت می توان به :
1- تثبیت کننده ولتاژ
۲- حفاظت مدار در مقابل ولتاژاضافه هنگام قطع و وصل کلید اشاره کرد.
انواع مقاومت

 

10- مقاومت وابسته به میدان مغناطیسی MDR:

Megnetic Dependent Resistor در اثر مجاورت در میدان مغناطیسی تغییر کرده که مقدار آن با اندازه می میدان مغناطیسی رابطه مستقیم و با فاصله رابطه عکس دارند. به همین دلیل در صورت افزایش دما مقدار مقاومت آنها کاهش می یابد.

مرحله 6:

به دنبال مسیرهای شکسته شده در قطعات بگردید. برخی از اجزا دارای سیم‌های کوچکی هستند که در کنار بُرد یا سایر اجزا می‌توانند به راحتی شکسته شوند. قطعات بزرگتر را به آرامی تکان دهید و ببینید آیا سیم‌ها شکسته شده‌اند.

 

مرحله 7:

برای عیب یابی برد الکترونیکی و رفع خرابی آن باید به دنبال تَرَک‌ها در مدار باشید. یک تَرَک مویی ممکن است بیش از حد مخرب نباشد اما می‌تواند برخی علائم شکستگی مسیر مدار را داشته باشد.

مراحل عیب یابی مدارهای الکترونیکی

مرحله 1:

ارتباط دادن عيب به يك واحد يا برد عملياتی

اغلب می توان دستگاه های الكترونيكی را به واحدها يا منطقه هايی كه داراي عملكرد يا هدف مشخصی هستند، تقسيم كرد. عبارت عملكرد در اينجا يك كار را در منطقه مشخصی از دستگاه نشان می دهد. براي مثال بدن انسان بر اساس عملكرد به بخش های تنفسی ، گوارش، گردشخون ، بينايی و … تقسيم می شود .

برای پيدا كردن عيب به طور سيستماتيك و منطقی ، بايد اطلاعاتی درباره واحدهای عملياتی وسيله داشته باشيد و بايد تمام نشانه هايی را كه قبلا به دست آورده ايد به هم ربط دهيد. بنابراين اولين نكته در ارتباط دادن عيب به يك واحد عملياتی ، حدس زدن اين است كه كدام بخش مي تواند نشانه های ديده شده را به وجود آورد .

مرحله 2:

استفاده از نقشه ها

عيب يابی الكترونيك شامل استفاده زياد از نقشه ها می شود. چنين نقشه هايی می تواند يك نقشه عملياتی و نقشه های شماتيك باشند. نقشه های سيم بندی عملی كه چيزی متداول در جزوه تعمير وسايل هستند ، احتمالا در دستگاه های امروزی موجود مي باشند ، هرچند بعضی كاتالوگ ها دارای نقشه های سيم بندی چاپی نمي باشند (در بردهايی كه اجزا به طور منفرد قابل تعويض نيستند) .

نقشه بلوكی ارتباط عملياتی بين تمامی بخش ها يا واحدهای اصلی دستگاه را نشان می دهد. بنابراين نقشه بلوكی به
هنگام ارتباط دادن عيب به يك واحد يا بخش عملياتی ، منطقی ترين انتخاب اطلاعات است و متأسفانه همه كاتالوگ
های تعمير دارای يك نقشه بلوكی نيستند (يا نقشه بلوكی جزييات ناچيزی را نشان می دهد) و ممكن است كه لازم
باشد كه فقط از نقشه های شماتيك استفاده كنيد .

نقشه های شماتيك گسترده ارتباط عملياتی تمام بخش های دستگاه را نشان می دهند. چنين بخش هايی شامل ترانزيستور ، آی سی ها ، ترانسفورمرها ، خازن ها ، مقاومت ها ، ديودها و … می شوند. به طور كلی نقشه های شماتيك اطلاعات زيادی را به ما می دهند كه به هنگام مرحله عيب يابی دارای بيشترين ارزش است .

يك نقشه بلوكی به شما اجازه می دهد كه از يك روش عيب يابی كه روش قسمتی (يا ورودی خوب/خروجی بد) ناميده می شود استفاده كنيد و اگر نقشه بلوكي داراي نقاط اصلی آزمايش نيز هست (احتمالا با ولتاژ ها و يا شكل موج های اسكوپ) ، به شما اجازه می دهد از ابزارهای آزمايشی برای نزديك شدن به علت عيب استفاده نماييد. هر چند ابزارهای آزمايش بيشتر در طی عمليات جداسازی مورد استفاده قرار می گيرند .

 

مرحله 3:

انحصار عيب به يك مدار

بعد از اين كه عيب به يك محدوده كاری ارتباط پيدا كرد ، گام بعدی ربط دادن عيب به يك مدار در محدوده معيوب است. در اين محدوده بر روی مدارهايی متمركز شويد كه می توانند باعث ايراد شوند و از ساير مدارها صرف نظر كنيد .مرحله انحصار عيب شامل استفاده از ابزارهای آزمايش براي تعقيب سيگنال و جايگزيني سيگنال در مناطق مشكوك مي شود .

روش ها يا ابزارهای رفع عيب بعد از يافتن عيب و بررسی آن مورد استفاده قرار می گيرند. به همين دليل شما هنوز هم نبايد در اين مرحله با هويه و پيچ گوشتی به سراغ مدار برويد. در عوض بايد سعی كنيد كه عيب را به يك مدار معيوب يا مانند آن ربط دهيد و بعد از اين كه عيب پيدا شد ، می توان آن را تعمير كرد .

مرحله 4:

يافتن عيب خاص

هرچند كه اين مرحله عيب يابی منحصر به پيدا كردن عيب خاص می شود اما می تواند شامل يك تحليل يا بازنگری نهايی همه مراحل و استفاده از روش های تعمير براي رفع عيب باشد. اين تحليل نهايی به شما اجازه می دهد كه بفهميد آيا بد كار كردن قسمت های ديگر ، اين قسمت را تحت تأثير قرار داده است يا خود همين قسمت علت واقعی عيب است .

جستجو با استفاده از حس ها ، مانندديدن ، بوييدن ، شنيدن و لمس كردن در يافتن عيب بسيار مؤثر است. اين جستجو معمولا در ابتدا انجام مي شود تا سريع تر منجر به يافتن بخش هاي معيوب شود(اين كار اغلب با عنوان كاوشنظري معرفي مي شود ، هر چند كه شامل همه حس ها مي شود) .

ساير چيزهايی كه بايد در طی كاوش نظری به دنبال آنها باشيد ، بخش های سوخته ، سياه شده يا داغ ، جرقه الكتريكی در مدار و بخش های سوخته هستند . 

در دستگاه هايی كه دستيابی به مدارهای آنها آسان است ، ابتدا بايد يك كاوش نظری سريع انجام شود و سپس می
توان تجهيزات فعال ، ترانزيستور يا آی سی را بررسي كرد. يك استثنای احتمالی ، دستگاه هايی هستند كه در آنها
دسترسی به بسياری از مدارها خيلي مشكل است ولی بخش های خاصی وجود دارند كه می توان آنها را به سادگی
برداشته و آزمايش و تعويض نمود .

گام بعدی در يافتن عيب خاص در عموم دستگاه های الكترونيكی ، استفاده از يك اسكوپ (اسيلوسكوپ) برای بررسی شكل موج ها و يك اندازه گير برای اندازه گيری ولتاژها است. اسكوپ مي تواند به عنوان جايگزينی براي اندازه گير (براي اندازه گيری ولتاژها) مورد استفاده قرار گيرد. مسلماً وقتی كه مي خواهيد مقاومت و پيوستگی اتصال های مدار را برای تشخيص عيب بررسی كنيد ، يك اندازه گير بهتر عمل می كند .

دقت كنيد كه در اغلب كاتالوگ های تعمير امروزی ، ولتاژها (و احتمالا مقاومت ها) بر روی نقشه شماتيك داده می شوند ولی اين اطلاعات می تواند به صورت جدول نيز موجود باشد. شما بايد بتوانيد كه از وسايل آزمايش براي اندازه گيری استفاده كنيد .

بعد از اينكه عيب را يافتيد ، بايد تحليلی نهايی از كليه مراحل عيب يابی داشته باشيد تا عيب قطعی شود ، سپس می توانيدآن را تعمير كرده و عملكرد صحيح آن را بررسی كنيد . 

مرحله 5:

رفع عيب به صورت سيستماتيك

رفع عيب به صورت سيستماتيك و منطقی به دستيابی منطقی به اشكال ، تفسير اطلاعات به دست آمده از آزمايش و
استفاده از اطلاعاتی كه در هر مرحله به دست می آيدنياز دارد . 

بعضی از تعميركاران فكر می كنند دانسته های دستگاه شامل به خاطر داشتن اشكالات قبلی و همين طور موقعيت تمام نقاط آزمايش ، تمام مراحل تنظيم و مانندآن مي شود. اين روش در مورد رفع عيب يك نوع دستگاه می تواندمفيد باشد ولی در انجام يك عيب يابی اساسی ارزش كمی دارد . 

درست است كه به ياد داشتن اشكالات دستگاه های قبلی می تواند مفيد باشد ولی نبايد انتظار داشته باشيد كه همان اشكال در تمام موارد ، عامل يك نشانه باشد. در هر دستگاه الكترونيكی بسياری از عيب ها می توانند با يك نشانه ظاهر شوند. همچنين در رفع هر عيبی در عمليات تنظيم نبايد فقط به حافظه خود متكی باشيد. اين امر يكی از كارهای راهنمای تعمير است كه شامل نقشه ها و اطلاعات دستگاه می شود. نكته مهم اين است كه شما بايدياد بگيريد كه تعميركاری سيستماتيك و منطقی باشيد و نه متكی به حافظه .

مرحله 6:

ارتباط بين مراحل رفع عيب

بعضی ها فكر می كنند كه تكرار مراحل عيب يابی به معنی شروع مرحله اول است و بعضی ها كاتالوگ های تعمير آن را توصيه می كنند. زيرا امكان اشتباه براي هر كسی حتی تعميركاران حرفه ای هم وجود دارد. هرگاه به طور
منطقی و سيستماتيك كار كنيد، اشتباهات به حداقل می رسند ؛ هرچندممكن است اندازه گيری های ولتاژ و مقاومت باعث مشاهدات شكل موج خطادار شوند يا روش مرحله ای به طور غلط انجام شود يا خيلی اشتباهات ديگر به هنگام
اعمال ساده رخ دهد .

با وجود چنين توصيه هايی كه در ساير مطالب تعمير نيز گفته می شود ، عقيده بر اين است كه “تكرار
محل عيب يابی” به معني فعال كردن مجدد مراحل است. يكی يكی بررسی كنيدتا وقتی كه جايی را كه اشتباه كرده ايد
پيدا كنيد ؛ شايد اندازه گيری ولتاژ يا مقاومتی كه در مرحله پيدا كردن به طور غلط انجام شده باشد و يا در روش
مرحله ای ، مرحله انحصار عيب به طور ناصحيح انجام شده باشد. می توانيد علت را به طور سيستماتيك و منطقی ،
با برگشت به مسير محلي كه اشتباه كرده ايد، متوجه شويد.

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *